Faiz Nedir ve Ekonomiyi Neden Bu Kadar Etkiler?

Faiz, en basit haliyle paranın kullanım bedelidir. Bankadan kredi aldığınızda ödediğiniz ek tutar faizdir; bankaya para yatırdığınızda kazandığınız getiri de faiz olarak adlandırılır. Bu kadar basit görünen bir kavramın ekonomiyi derinden etkilemesinin nedeni, faizin hem tüketimi hem yatırımı hem de tasarrufu aynı anda yönlendiren bir “merkez düğme” gibi çalışmasıdır.

Faiz yükseldiğinde borçlanmak pahalılaşır. İnsanlar konut, araba veya ihtiyaç kredisi almayı erteler; şirketler yeni yatırım için kredi kullanmaktan kaçınır. Bu durum talebi azaltır ve ekonomide yavaşlamaya yol açabilir. Öte yandan yüksek faiz tasarrufu teşvik eder. Çünkü bankaya para koymanın getirisi arttığında insanlar harcamak yerine birikime yönelir. Bu da tüketim baskısını azaltıp enflasyon üzerinde aşağı yönlü etki yaratabilir.

Faiz düştüğünde ise tablo tersine döner. Kredi maliyeti azaldığı için borçlanma artar, tüketim canlanır. Şirketler daha kolay finansman bulur ve yatırım iştahı yükselir. Ama bu canlılık kontrolsüz olursa talep fazla hızlı büyür, fiyatlar artar ve enflasyon yükselir. Yani faiz, ekonomiyi hızlandıran ya da frenleyen bir pedal gibidir.

Faizlerin belirlenmesinde en önemli aktör merkez bankasıdır. Merkez bankası politika faizini artırıp azaltarak ekonominin genel faiz seviyesini etkiler. Ama faiz kararları tek başına alınmaz; enflasyon beklentisi, döviz kuru, büyüme ve finansal istikrar gibi faktörler birlikte değerlendirilir. Çünkü faiz artışı enflasyonu düşürse bile büyümeyi yavaşlatabilir; faiz indirimi büyümeyi desteklese bile enflasyonu yükseltebilir.

Faiz ayrıca döviz kuru üzerinde de etkilidir. Yüksek faiz, yerli paraya talebi artırabilir ve kur üzerinde dengeleyici etki yaratabilir. Düşük faiz ise dövize yönelimi artırarak kuru yukarı itebilir. Bu da ithal ürün fiyatları üzerinden tekrar enflasyona geri döner.

Özetle faiz, paranın fiyatıdır ama aynı zamanda ekonominin ritmini belirleyen bir pusuladır. Küçük bir faiz değişikliği bile günlük hayatın kredilerinden şirket yatırımlarına kadar birçok noktayı etkiler.